Đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập theo Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018    
Cập nhật: 11/06/2019 10:39
Xem lịch sử tin bài

Kê khai tài sản, thu nhập là việc ghi rõ ràng, đầy đủ, chính xác các loại tài sản, thu nhập, biến động tài sản, thu nhập phải kê khai, nguồn gốc tài sản tăng thêm quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng hiện hành. Kê khai tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập được xác định là một trong những biện pháp quan trọng trong công tác phòng chống tham nhũng.

 Trong thời gian qua,quy định về kê khai tài sản, thu nhập đang ngày càng được hoàn thiện và đã đạt được những kết quả bước đầu trong thực tế triển khai. Tuy nhiên, việc kê khai tài sản, thu nhập vẫn chưa đạt được mục đích và sự kỳ vọng của xã hội. Kê khai tài sản, thu nhập vẫn còn mang tính hình thức, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện. Một trong những nguyên nhân của hạn chế trên là chưa xác định đúng đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập. Để nâng cao hiệu quả việc kê khai tài sản, thu nhập nhằm phòng ngừa tham nhũng thì một trong những giải pháp quan trọng là xác định đúng đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập nhằm kiểm soát thu nhập của họ.


Xác định được vai trò quan trọng của đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập trong việc kê khai tài sản, thu nhập, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản như Chỉ thị số 33-CT/TW ngày 03/01/2014 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc kê khai và kiểm soát việc kê khai tài sản; Luật Phòng, chống tham nhũng số 55/2005/QH11 đã được sửa đổi, bổ sung một số Điều theo Luật số 01/2007/QH12 và Luật số 27/2012/QH13;Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2019; Nghị định số 37/2007/NĐ-CP ngày 09/3/2007 của Chính phủ về minh bạch, tài sản, thu nhập; Nghị định số 68/2011/NĐ-CP ngày 08/8/2011 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 37/2007/NĐ-CP; Thông tư số 2442/2007/TT-TTCP ngày 03/7/2007 của Thanh tra Chính phủ hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định số 37/2007/NĐ-CP ngày 09/3/2007 của Chính phủ về minh bạch tài sản, thu nhập và Thông tư số 01/2010/TT-TTCP ngày 22/4/2010 sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Thông tư số 2442/2007/TT-TTCP về xác định rõ đối tượng phải kê khai tài sản; Thông tư số 08/2013/TT-TTCP ngày 31/10/2013 của Thanh tra Chính phủ hướng dẫn thi hành các quy định về minh bạch tài sản, thu nhập; Nghị định số 78/2013/NĐ-CP ngày 17/7/2013 của Chính phủ về minh bạch tài sản, thu nhập… Những văn bản này đã từng bước tạo hành lang pháp lý khá toàn diện về kê khai và kiểm soát việc kê khai tài sản, thu nhập nói chung và đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản nói riêng, giúp các cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền nắm được tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai; phục vụ công tác quản lý cán bộ, công chức và góp phần vào cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng. 


Theo đó, Khoản 1, Điều 44 Luật Phòng, chống tham nhũng  hiện hành quy định những người sau đây phải kê khai tài sản:cán bộ từ Phó trưởng phòng của Uỷ ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh trở lên và tương đương trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị; một số cán bộ, công chức tại xã, phường, thị trấn; người làm công tác quản lý ngân sách, tài sản của Nhà nước hoặc trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân; người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân.

Điều 7, Nghị định số 78/2013/NĐ-CP ngày 17/7/2013 của Chính phủ về minh bạch tài sản, thu nhập quyđịnh những người sau đây phải kê khai tài sản:


“1.Đại biểu Quốc hội chuyên trách, đại biểu Hội đồng nhân dân chuyên trách, người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân, người được dự kiến bầu, phê chuẩn tại Quốc hội, Hội đồng nhân dân. 


2.Cán bộ, công chức từ Phó trưởng phòng của Ủy ban nhân dân cấp huyện trở lên và người được hưởng phụ cấp chức vụ tương đương trong cơ quan, tổ chức, đơn vị.


3. Sĩ quan chỉ huy từ cấp Phó tiểu đoàn trưởng, người hưởng phụ cấp chức vụ tương đương phó tiểu đoàn trưởng trở lên trong Quân đội nhân dân; sĩ quan chỉ huy từ cấp Phó tiểu đoàn trưởng, Phó trưởng công an phường, thị trấn, Phó đội trưởng trở lên trong Công an nhân dân. 


4. Người giữ chức vụ tương đương Phó trưởng phòng trở lên tại bệnh viện, viện nghiên cứu, cơ quan báo, tạp chí, ban quản lý dự án đầu tư xây dựng có sử dụng ngân sách, tài sản của Nhà nước, ban quản lý dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA). 


5. Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng trường mầm non, tiểu học, trường trung học cơ sở, trung học phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên, người giữ chức vụ tương đương Phó trưởng phòng trở lên trong các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề của Nhà nước. 


6. Thành viên hội đồng quản trị, thành viên hội đồng thành viên, thành viên ban kiểm soát, kiểm soát viên, người giữ chức danh quản lý tương đương từ Phó trưởng phòng trở lên trong doanh nghiệp nhà nước, người là đại diện phần vốn của Nhà nước, phần vốn của doanh nghiệp nhà nước và giữ chức danh quản lý từ Phó trưởng phòng trở lên trong doanh nghiệp có vốn đầu tư của Nhà nước, của doanh nghiệp nhà nước. 


7. Bí thư, Phó bí thư Đảng ủy, Chủ tịch, Phó chủ tịch Hội đồng nhân dân, Chủ tịch, Phó chủ tịch, Ủy viên Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn; Trưởng công an, chỉ huy trưởng quân sự, cán bộ địa chính, xây dựng, tài chính, tư pháp - hộ tịch xã, phường, thị trấn.


8. Điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm tra viên, thẩm phán, thư ký tòa án, kiểm toán viên nhà nước, thanh tra viên, chấp hành viên, công chứng viên nhà nước. 


9. Người không giữ chức vụ quản lý trong các cơ quan nhà nước, cơ quan của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị sự nghiệp công lập, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân, Công an nhân dân làm công tác quản lý ngân sách, tài sản của Nhà nước hoặc trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân trong các lĩnh vực quy định tại Danh mục ban hành kèm theo Nghị định này”


Theo quy định trên thì các đối tượng kê khai vẫn còn hẹp so với đối tượng là “người có chức vụ, quyền hạn” trong khu vực công; một số quy định liên quan đến những vấn đề như con đã thành niên không nằm trong diện kê khai; đối tượng trong diện phải xác minh… Người có nghĩa vụ kê khai tài sản phải kê khai tài sản thuộc quyền sở hữu cá nhân và phải kê khai tài sản, mọi biến động về tài sản thuộc sở hữu của vợ hoặc chồng và con chưa thành niên. Theo đó, người có nghĩa vụ kê khai tài sản chuyển tài sản của mình cho con đã thành niên (chưa kể chuyển cho các đối tượng khác), nhất là trong trường hợp người con này không thuộc diện kê khai tài sản thì cũng không thể đánh giá, giám sát một cách chính xác tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai. Mặt khác, Luật Phòng, chống tham nhũng hiện hành quy định về việc mọi đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập đều áp dụng chung một biện pháp kê khai, theo dõi biến động, xác minh tài sản, thu nhập mà không phân biệt đối tượng để có mức độ kiểm soát khác nhau phù hợp với năng lực của Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập, trong khi số đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập là rất lớn.


Qua tổng kết 10 năm thi hành Luật Phòng, chống tham nhũng cho thấy, theo quy định của pháp luật hiện hành thì đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập khoảng hơn 1 triệu người. Đây là con số không nhỏ so với nhiều nước trong khu vực.Với cách xác định đối tượng có nghĩa vụ kê khai như hiện nay vừa thừa, vừa thiếu và chưa bao quát được hết các đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập để phòng ngừa nguy cơ tham nhũng. Tuy nhiên, nếu lại mở rộng đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập có nguy cơ vượt quá khả năng của các cơ quan có trách nhiệm kiểm soát việc kê khai tài sản, thu nhập. Còn thu hẹp đối tượng căn cứ vào hệ số phụ cấp chức vụ cũng không mang lại hiệu quả, bởi vì có những người có hệ số phụ cấp chức vụ cao như: Đại biểu Quốc hội chuyên trách, những người tham gia trong lĩnh vực khoa học… nhưng vị trí của họ không có nhiều nguy cơ tham nhũng. Việc đưa những đối tượng này vào diện phải kê khai cũng không mấy ý nghĩa.Liên quan đến việc mở rộng hoặc thu hẹp đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập, cũng có ý kiến khác là nên thu hẹp, chỉ tập trung vào đối tượng có hệ số phụ cấp chức vụ cao (từ 0,7 trở lên ở cấp Trung ương và 0,9 trở lên ở cấp địa phương) và một số đối tượng có hệ số phụ cấp chức vụ dưới 0,7 là người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong một số lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao do Chính phủ quy định. Hoặc việcthu hẹp đối tượng, nhưng nghiên cứu bổ sung đối tượng công tác tại những vị trí, lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng và phải chuyển đổi vị trí công tác theo định kỳ. Bởi để chủ động phòng, ngừa tham nhũng, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 158/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 10 năm 2007 của Chính phủ quy định danh mục các vị trí công tác và thời hạn định kỳ chuyển đổi vị trí công tác đối với cán bộ, công chức, viên chức; Nghị địnhsố 150/2013/NĐ-CP ngày 01/11/2013 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 158/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 10 năm 2007 của Chính phủ quy định danh mục các vị trí công tácvà thời hạn định kỳ chuyển đổi vị trí công tác đối với cán bộ, công chức, viên chức. Theo đó, cán bộ, công chức, viên chức ở vị trí quản lý tài chính, ngân sách, tài sản của nhà nước; quản lý xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa; hoạt động hải quan, thuế, kho bạc, dự trữ quốc gia; quản lý công tác cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước; thanh tra, giám sát hoạt động ngân hàng…. phải định kỳ chuyển đổi vị trí công tác.


Vấn đề đặt ra là mở rộng đối tượng kê khai tài sản, thu nhập lần đầu nhưng thu hẹp đối tượngphải  kê khai tài sản, thu nhập hàng năm; bao quát các đối tượng theo tinh thần chỉ đạo tại các Nghị quyết của Đảng; bảo đảm việc kê khai được thực chất, hiệu quả hơn, tránh tính hình thức.Theo đó, tất cả công chức khi được bổ nhiệm vào ngạch bắt buộc phải kê khai tài sản, thu nhập.Sau khi kê khai lần đầu, những đối tượng này chỉ phải kê khai bổ sung nếu được bầu, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, được dự kiến cử làm đại diện phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp hoặc khi có biến động tài sản, thu nhập đến ngưỡng phải kê khai bổ sung.Việc mở rộng đối tượng có nghĩa vụ kê khai đến tất cả cán bộ, công chức nhằm mục đích chủ yếu là tạo cơ sở dữ liệu để so sánh, đối chiếu khi họ được bổ nhiệm vào chức vụ cao hơn hoặc khi tài sản, thu nhập có biến động từ 300 triệu đồng trở lên trong 1 năm hoặc khi có tố cáo, có dấu hiệu về việc kê khai không trung thực…, những đối tượng này không phải kê khai hàng năm. Đồng thời,thu hẹp diện đối tượng phải kê khai thường xuyên, kê khai hàng năm là phù hợp với năng lực của Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập và bảo đảm tính khả thi. Mặt khác, cần phân nhóm đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập và áp dụng phương thức kê khai tài sản, thu nhập phù hợp với từng nhóm đối tượng khác nhau, đáp ứng yêu cầu tập trung kiểm soát tài sản, thu nhập của những người đứng đầu hoặc công tác tại các vị trí có nguy cơ tham nhũng cao, bảo đảm phù hợp với năng lực của Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập và khả năng đầu tư nguồn lực cho việc kiểm soát tài sản, thu nhập.


Chính vì vậy, một trong những điểm mới của Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2019là mở rộng đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập. Những người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập được Luật này quy định tại Điều 34. Theo đó, các đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập không còn được gói gọn ở “một số cán bộ, công chức” như quy định tại Luật cũ, mà được mở rộng gồm: cán bộ, công chức; sĩ quan công an nhân dân; sĩ quan quân đội nhân dân, quân nhân chuyên nghiệp; người giữ chức vụ từ Phó trưởng phòng và tương đương trở lên công tác tại các đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước, người được cử làm đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp; người ứng cử đại biểu Quốc hội, ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân.


Mặc dù, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2019 đã mở rộng đối tượng có nghĩa vụ kê khai đến tất cả cán bộ, công chức và thu hẹp đối tượng có nghĩa vụ kê khai hàng năm (chỉ bao gồm những người giữ các chức vụ cao hoặc làm việc ở những vị trí có nguy cơ tham nhũng cao), qua đó nhằm bảo đảm tập trung nguồn lực cho việc kiểm soát tài sản, thu nhập, tăng cường ý thức tuân thủ của người kê khai, bảo đảm tính khả thi và góp phần khắc phục được tính hình thức của việc kê khai tài sản, thu nhập như thời gian qua. Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng việc mở rộng đối tượng có nghĩa vụ kê khai đến tất cả cán bộ, công chức là rất khó thi hành. Bởi vì, số lượng đối tượng có nghĩa vụ kê khai là rất lớn, trong khi nguồn lực cho việc kiểm soát tài sản, thu nhập còn hạn chế, lại không được tăng đầu mối và biên chế. Báo cáo tại Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện Luật phòng, chống tham nhũng ngày 12/7/2016 cho biết, trong 10 năm qua mới xác minh được 4.800 trường hợp, phát hiện xử lý 17 người kê khai không trung thực và kỷ luật 17 người vi phạm về tổ chức kê khai tài sản, thu nhập. Việc kê khai tài sản, thu nhập còn bỏ ngỏ khâu kiểm tra, xác minh, đánh giá, kết luận. Nội dung kê khai hầu như không được bộ phận chức năng kiểm tra, xác minh, đánh giá và kết luận. Vì vậy, với nguồn lực như hiện nay, việc xác minh tài sản, thu nhập hằng năm đối với người có nghĩa vụ kê khai không thể tiến hành tổng thể được mà phải áp dụng nguyên tắc lựa chọn ngẫu nhiên là một trong những căn cứ để cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập tiến hành xác minh tài sản, thu nhập. 


Thiết nghĩ, vấn đề mấu chốt là xác địnhđược nguyên tắc, phương thức, tiêu chí lựa chọn ngẫu nhiên người có nghĩa vụ kê khai để xác minh tài sản, thu nhập. Vừa lựa chọn ngẫu nhiên nhưng phải đảm bảo tính đại diện, bởi chỉ lựa chọn ngẫu nhiên thì những người giữ các chức vụ cao hoặc làm việc ở những vị trí có nguy cơ tham nhũng cao có số lượng ít nên tỷ lệ xác minh tài sản, thu nhập thấp hơn các đối tượng khác. Mặt khác, việc lựa chọn theo nguyên tắc ngẫu nhiên để xác định số lượng trường hợp xác minh của mỗi cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập hàng năm sẽ xuất hiện tình huống xác minh liên tiếp một đối tượng hoặc có đối tượng nhiều năm không phải xác minh, vậycần xác minh hay không cần xác minh liên tiếp đối với một đối tượng hoặc việc phải đảm bảo trong 05 năm, mọi trường hợp có nghĩa vụ kê khai tải sản, thu nhập đều được kiểm tra, xác minh ...


ThS.Lê Đức Trung, 

                           Trưởng phòng Thông Tin - Tư liệu và Thư viện

 Viện Chiến lược và Khoa học thanh tra

Tổng số lượt truy cập

2982788

Membership Thành viên:
Latest New User Latest: nguyen sigiao
Hôm nay Hôm nay: 0
Hôm qua Hôm qua: 0
User Count Overall: 6
People Online People Online:
Online Online: 22
Members Thành viên: 0
Tổng cộng Tổng số: 22
Tổng cộng
Online Now Online: